1445

 

 

دانه ذرت جهت تغذيه دام و طيور و آبزيان

 

 

تجديد نظر دوم

چاپ چهارم


موسسه استاندارد و تحقيقات صنعتي ايران

موسسه استاندارد و تحقيقات صنعتي ايران تنها سازماني است در ايران كه بر طبق قانون ميتواند استاندارد رسمي فرآورده ها را تعيين و تدوين و اجراي آنها را با كسب موافقت شورايعالي استاندارد اجباري اعلام نمايد. وظايف و هدفهاي موسسه عبارتست از:

(تعيين، تدوين و نشر استانداردهاي ملي – انجام تحقيقات بمنظور تدوين استاندارد بالا بردن كيفيت كالاهاي داخلي، كمك به بهبود روشهاي توليد و افزايش كارائي صنايع در جهت خودكفائي كشور- ترويج استانداردهاي ملي – نظارت بر اجراي استانداردهاي اجباري – كنترل كيفي كالاهاي صادراتي مشمول استانداردهاي اجباري و جلوگيري از صدور كالاهاي نامرغوب بمنظور فراهم نمودن امكانات رقابت با كالاهاي مشابه خارجي و حفظ بازارهاي بين المللي كنترل كيفي كالاهاي وارداتي مشمول استاندارد اجباري بمنظور حمايت از مصرف كنندگان و توليدكنندگان داخلي و جلوگيري از ورود كالاهاي نامرغوب خارجي راهنمائي علمي و فني توليدكنندگان، توزيع كنندگان و مصرف كنندگان – مطالعه و تحقيق درباره روشهاي توليد، نگهداري، بسته بندي و ترابري كالاهاي مختلف – ترويج سيستم متريك و كاليبراسيون وسايل سنجش – آزمايش و تطبيق نمونه كالاها با استانداردهاي مربوط، اعلام مشخصات و اظهارنظر مقايسه اي و صدور گواهينامه هاي لازم).

موسسه استاندارد از اعضاء سازمان بين المللي استاندارد مي باشد و لذا در اجراي وظايف خود هم از آخرين پيشرفتهاي علمي و فني و صنعتي جهان استفاده مي نمايد و هم شرايط كلي و نيازمنديهاي خاص كشور را مورد توجه قرار مي دهد.

اجراي استانداردهاي ملي ايران بنفع تمام مردم و اقتصاد كشور است و باعث افزايش صادرات و فروش داخلي و تأمين ايمني و بهداشت مصرف كنندگان و صرفه جوئي در وقت و هزينه ها و در نتيجه موجب افزايش درآمد ملي و رفاه عمومي و كاهش قيمتها مي شود.


 

كميسيون استاندارد

دانه ذرت جهت تغذيه دام و طيور و آبزيان

(تجديد نظر)

 

رئيس

مشاور موسسه استاندارد و تحقيقات صنعتي ايران

دكتر دامپزشك

خالصي - عباس

 

اعضاء

مركز تهيه و توليد و توزيع علوفه كشور

مهندس كشاورزي

حاج محمدي - محمد

دانشگاه تهران - دانشكده دامپزشكي

متخصص علوم تغذيه دام

شماع - محمود

مركز تهيه و توليد و توزيع علوفه كشور

مهندس كشاورزي

كشاورز - باقر

اداره دامپزشكي و كنترل مواد غذايي نزاجا

دكتر دامپزشك

گلستانه نژاد - حسن

دبير مركز همكاريهاي امور دام مهاد

دكتر دامپزشك

مزيني - پرويز

كارخانه خوراك دام پارس

دكتر دامپزشك

نصيري - فريدون

 

دبير

موسسه استاندارد و تحقيقات صنعتي ايران

مهندس كشاورزي

ناگهي - نسريندخت


فهرست مطالب

 

مقدمه

هدف

دامنه كاربرد

تعريف

واژه‏ها و اصطلاحات

ويژگيها

ناپذيرفتني‏ها

درجه بندي

بسته بندي و نشانه گذاري

نمونه برداري

روش‏هاي آزمون


 

بسمه تعالي

پيشگفتار

 استاندارد دانه ذرت جهت تغذيه دام و طيور و آبزيان كه نخستين بار در سال 1362 تهيه گرديد بر اساس پيشنهادهاي رسيده و بررسي و تائيد كميسيون فني كشاورزي و غذايي براي دومين بار مورد تجديد نظر قرار گرفت و در يكصد و هشتاد و هفتمين جلسه كميته ملي استاندارد كشاورزي و غذايي مورخ 1375/7/2 تصويب شد اينك باستناد بند 1 ماده 3 قانون اصلاحي قوانين و مقررات موسسه استاندارد و تحقيقات صنعتي ايران  مصوب بهمن ماه سال 1371 بعنوان استاندارد رسمي ايران منتشر ميگردد .

 براي حفظ همگامي و هماهنگي با پيشرفتهاي ملي و جهاني در زمينه صنايع و علوم , استانداردهاي ايران در مواقع لزوم مورد تجديد نظر قرار خواهند گرفت و هر گونه پيشنهادي كه براي اصلاح يا تكميل اين استاندارد برسد در تجديد نظر بعدي مورد توجه واقع خواهد شد .

 بنابراين براي مراجعه به استانداردهاي ايران بايد همواره از آخرين چاپ و تجديد نظر آنها استفاده كرد . در تهيه و تجديد نظر اين استاندارد سعي شده است كه ضمن توجه به شرايط موجود و نيازهاي جامعه حتي المقدور بين اين استاندارد و استاندارد كشورهاي صنعتي و پيشرفته هماهنگي ايجاد شود .

 لذا با بررسي امكانات و مهارتهاي موجود و اجراي آزمايشهاي لازم اين استاندارد با استفاده از منابع زير تهيه گرديده است :

 1) غذاهاي دام و طيور و روش نگهداري آنها - انتشارات دانشگاه تهران - تأليف دكتر محمود شماع - دكتر هوشنگ ساعدي - دكتر نيكپور و دكتر مرواريد .

 2) نمونه‏هايي كه در آزمايشگاه مواد غذايي موسسه استاندارد و دانشكده دامپزشكي دانشگاه تهران آزمايش شده است .

 3) استاندارد شماره 1445 چاپ سوم - مهرماه 1370 ( دانه ذرت) ، تجديدنظر .

 

 

4) Scott,M.L.M.C.Nesheim and R.J.Joung(1990).

Nutrition of chicken,edition,M.L.

5) NRC- 1989 - Nutrient Requirements of dairy cattle.

6) Church. DC 1986 Livestock feed and feeding.

7) Feed international July 1985 watt publication. 

 

 دانه ذرت  جهت تغذيه دام , طيور و آبزيان

  0 - مقدمه

 دانه ذرت يكي از انواع دانه‏هاي غلات است كه به واسطه فراواني نشاسته در آن ارزش غذايي نسبتا زيادي دارد و از اين رو در جيره خوراكي دام  و طيور و آبزيان به عنوان ماده اوليه انرژي‏زا به مقدار زياد مورد استفاده قرار ميگيرد . ذرت علاوه بر نشاسته داراي مواد مغذي ديگري مانند مواد پروتئيني , چربي , ويتامين و املاح نيز مي‏باشد .

  1 - هدف

 هدف از تدوين اين استاندارد , تعيين ويژگيها , درجه بندي , بسته بندي , نشانه گذاري , نمونه برداري , روش‏هاي آزمون و انبارداري دانه ذرت جهت تغذيه دام و طيور و آبزيان مي‏باشد .

  2 - دامنه كاربرد

 اين استاندارد در مورد  دانه ذرت كه براي تغذيه دام , طيور و آبزيان مصرف مي‏شود , كاربرد دارد .

  3 - تعريف

 دانه ذرت از گياه Zea. Mäis از خانواده غلات (Graminea) بوده و داراي ارقام مختلفي است كه مهمترين آنها به شرح زير مي‏باشد :

 3 - 1 - ذرت دندان اسبي (Zea. Mäis  indentata) كه Dent Corn  نيز ناميده مي‏شود .

 3 - 2 - ذرت آردي ( نرم ) (Zea. Mäis amylacia)   كه Flour Corn نيز ناميده مي‏شود .

 3 - 3 - ذرت مومي   (Zea. Mäis Ceratina)   كه رقمي از ذرت دندان اسبي است و Waxy corn نيز ناميده مي‏شود .

 3 - 4 - ذرت خشن   (Zea. Mäis indurata)   كه Flint Corn نيز ناميده مي‏شود .

 3 - 5 - ذرت شيرين (Zea. Mäis  Sacchrata) كه Sweet Corn نيز ناميده مي‏شود .

 3 - 6 - ذرت آجيلي (Zea. Mäis Everata)    كه  Pop Corn  نيز ناميده مي‏شود .

  4 - واژه‏ها و اصطلاحات

 4 - 1 - دانه‏هاي انواع ديگر ذرت :

 دانه‏هاي انواع يا ارقام ديگر ذرت به دانه هايي گفته مي‏شود كه از لحاظ نوع و رقم غير از ذرت مورد نظر باشد .

 4 - 2 - دانه‏هاي ساير غلات :

 به دانه هايي از قبيل گندم , جو , يولاف ( جودوسر )، ارزن , چاودار , برنج , ذرت خوشه‏اي و غيره گفته مي‏شود .

 4 - 3 - بذر علف‏هاي هرز :

 بذر علف‏هاي هرز , بذرهاي مختلفي هستند كه در مزارع يافت مي‏شوند و ممكن است با ذرت مخلوط گردند .

 

 4 - 4 - مواد خارجي :

 به هر گونه موادي غير از ذرت اطلاق مي‏شود مانند خاك , خاشاك , كلش , شن , تكه‏هاي فلزات , فضله پرندگان و جوندگان , حشرات و بقايا و اندام‏هاي بدن آنها و نظاير آن .

 4 - 5 - آفات :

 عبارتست از كليه عوامل زنده كه در صحرا , جنگل , مزارع و باغات به طور مستقيم يا غير مستقيم به محصول صدمه زده و موجب كاهش ارزش كمي و كيفي ذرت مي‏گردد .

 اين آفات عبارتند از حشرات , كنه‏ها , قارچ‏ها , باكتري‏ها و غيره در هر يك از مراحل رشد است كه از ذرت تغذيه نموده و يا روي آن رشد و نمو مي‏كنند .

 4 - 6 - آفت زدگي :

 عبارت است از آثار ناشي از عمل آفات كه با چشم مسلح يا غير مسلح , بر روي دانه ذرت قابل رؤيت مي‏باشد . اين آثار به صورت حفره‏هاي محل تغذيه حشرات و كنه‏ها , قارچ‏ها , كپك‏ها , فضولات و پوسته لارو بوده كه با پوكي و كم وزني و تغيير وضع ظاهري دانه قابل تشخيص مي‏باشد .

 4 - 7 - شكستگي :

 حالتي است كه در اثر ضربه , فشار , كوبيدن و جدا كردن دانه‏هاي ذرت از چوب بلال ( ذرت ) به صورت تركيدگي و خردشدن نمودار مي‏شود .

 4 - 8 - رطوبت اضافي :

 ميزان آب موجود در دانه ذرت است كه با جدا كردن آن تغييري در ماهيت و كيفيت ذرت پيدا نشود .

 4 - 9 - وزن حجمي ( وزن مخصوص) :

 وزن حجم معيني از ذرت بر حسب هكتوليتر است .

 4 - 10 - دانه‏هاي صدمه ديده در اثر حرارت :

 شامل دانه هايي است كه در اثر حرارت دستگاه خشك كن تغيير رنگ و ماهيت داده‏اند .

 4 - 11 - دانه‏هاي صدمه ديده در اثر اتواكسيداسيون :

 به دانه هايي اطلاق مي‏شود كه به نحوي از هنگام برداشت تا مصرف در نتيجه خود سوزي صدمه ديده و تغييرات رنگ و ماهيت داده باشد .

 4 - 12 - مانده سموم :

 عبارت است از ميزان باقيمانده سمومي كه پس از عمليات مبارزه با آفات صحرائي و انبارداري در دانه ذرت باقي مانده باشد .

  5 - ويژگيها

 5 - 1 - ويژگيهاي فيزيكي :

 5 - 1 - 1 - رنگ :

 دانه ذرت بر حسب گونه 1 و ارقام 2 مختلف بوده و داراي رنگ‏هاي زرد , سفيد , قرمز و بنفش مي‏باشد كه دانه زرد آن مصرف بيشتري داشته و سرشار از كارتنوئيد 3 و گزانتوفيل‏ها 4 است كه پيش ساز ويتامين A بوده و رنگ زرد مطلوبي را در پوست طيور و زرده تخم مرغ بوجود مي‏آورد .

 5 - 1 - 2 - بو :

 دانه ذرت بايد داراي بوي طبيعي مخصوص به خود باشد .

 5 - 1 - 3 - وزن حجمي :

 اندازه دانه  ذرت بستگي به گونه و رقم آن دارد ولي به طور كلي وزن حجمي بر حسب درجه نبايد از 60 كيلو گرم در هكتوليتر كمتر باشد .

 5 - 1 - 4 - دانه‏هاي سالم ( درسته) :

 دانه  ذرت بايد درسته باشد به طوري كه ميزان دانه‏هاي شكسته در نمونه از حد مندرج در جدول درجه بندي بند 7 تجاوز نكند .

 5 - 1 - 5 - خلوص :

 در يك محموله ذرت دانه‏ها بايد حتي الامكان از يك رقم باشد به طوري كه ميزان دانه‏هاي ساير انواع ديگر غلات , بذر علف‏هاي هرز , مواد خارجي و دانه‏هاي آفت زده بيش از حد مجاز مندرج در بندهاي 6 و 7 اين استاندارد نباشد . ميزان مجاز مانده سموم در مواد غذايي حد مجاز باقيمانده سموم نبايد از حدي كه آفات و بيماري‏هاي گياهي تعيين مي‏كند , بيشتر باشد .

 5 - 2 - ويژگيهاي شيميايي :

 ويژگيهاي شيميايي ذرت بايد مطابق جدول شماره 1 باشد .

  

 يادآوري : تركيب اسيدهاي آمينه مهم موجود در ذرت معمولا به شرح زير است :

  6 - ناپذيرفتني‏ها

 6 - 1 - وجود آفات انباري زنده در هر يك از مراحل رشد به هر مقدار

 6 - 2 - وجود قارچ , كپك و ميكروارگانيسم‏ها بيش از حد مجاز ( استاندارد شماره 3207 تحت عنوان استاندارد ويژگيهاي بهداشتي و ميكروبيولوژي  مواد اوليه تهيه خوراك طيور و دان آماده )

 6 - 3 - وجود سموم حاصله از قارچ‏هاي سمي ( مايكوتوكسين‏ها ) به خصوص سموم آفلاتوكسين كه مقدار كل اين سموم بيش از 30 P.P.b. 5 نبايد باشد ( استاندارد شماره 2359) .

 6 - 4 - وجود بوي غير طبيعي

 6 - 5 - وجود سموم شيميايي بيش از حد مجاز

 يادآوري 1: تا تدوين استاندارد ميزان باقيمانده سموم شيميايي نبايد از حدي كه موسسه بررسي آفات و بيماري‏هاي گياهي تعيين مي‏كند , بيشتر باشد .

 يادآوري 2: مصرف دانه ذرت بذري كه با مواد شيميايي  ضدعفوني شده است و معمولا داراي رنگي غير از رنگ طبيعي دانه ذرت مي‏باشد ( صورتي روشن تا تيره ) بهيچوجه مجاز براي مصرف خوراك دام نيست .

  7 - درجه بندي

 دانه ذرت بر اساس درصد رطوبت , مواد خارجي , شكستگي , ارقام ديگر ذرت , صدمات ناشي از حرارت و درصد ساير غلات و حداكثر دانه گياهان سمي و وزن حجمي به دو درجه تقسيم مي‏شود ( مطابق جدول شماره 3)

  

  8 - بسته بندي و نشانه گذاري

 8 - 1 - براي بسته بندي ذرت بايد كيسه هائي كه از جنس چتائي يا متقال و يا از الياف مصنوعي نو بافته شده باشد , بكار برد . وزن خالص بسته با كيسه نبايد از 75 كيلوگرم بيشتر باشد . ضمنا سر گوني ‏ها بايد با ماشين دوخت دوخته شود . در صورت امكان مي‏توان ذرت را به صورت فله نيز عرضه نمود . در مورد فله حتي الامكان بايد به وسيله كاميون‏هاي سر بسته يا بوكر حمل گردد .

 8 - 2 - نشانه گذاري : مشخصات زير بايد روي بسته بندي الصاق يا درج گردد و در مورد فله همراه مدارك هر محموله باشد .

 8 - 2 - 1 - نوع و رقم دانه ذرت

 8 - 2 - 2 - درجه دانه ذرت

 8 - 2 - 3 - وزن خالص بر حسب كيلوگرم

 8 - 2 - 4 - نام و نشاني موسسه فروشنده و مبداء توليد

 8 - 2 - 5 - تاريخ توليد

 8 - 2 - 6 - ذكر شرايط نگهداري

  9 - نمونه برداري

 نمونه برداري ذرت مطابق آخرين تجديد نظر استاندارد شماره 331 ايران انجام مي‏گيرد .

  10 - روش‏هاي آزمون

 10 - 1 - تعيين مقدار رطوبت مطابق استاندارد 321 ايران

 10 - 2 - تعيين مقدار پروتئين خام مطابق استاندارد 457 ايران

 10 - 3 - تعيين مقدار چربي خام مطابق استاندارد 415 ايران

 10 - 4 - تعيين مقدار خاكستر كل مطابق استاندارد 332 ايران

 10 - 5 - تعيين مقدار فيبر خام مطابق استاندارد 520 ايران

 10 - 6 - ميزان آفلاتوكسين طبق استاندارد شماره 2359 ايران تحت عنوان آرد بادام زميني انجام مي‏گيرد .

 10 - 7 - تعيين معايب موجود در ذرت :

 ابتدا مقداري از نمونه را كه حداقل از 100 گرم كمتر نباشد , وزن كرده سپس با ذره بين نمونه انتخاب شده را براي تعيين وجود آفت زنده بررسي نمائيد و بعد از آن كه آفت زنده در نمونه مورد نظر وجود نداشت , آن را از الك نمره 4 كه قطر چشمه‏هاي آن 4/76 ميلي متر است بگذرانيد . آنچه را كه از الك گذر كرده يادداشت نمائيد و بقيه ذرت را كه روي الك مانده است بر روي صفحه‏اي پهن كنيد و دانه‏هاي ساير غلات , بذر علف‏هاي هرز و گياهان سمي , مواد خارجي , دانه‏هاي آفت زده و دانه‏هاي شكسته را جدا كرده , وزن كنيد . همين كار را براي موادي كه از الك مزبور عبور كرده است نيز انجام دهيد و پس از جمع دو رقم نتيجه حاصل را بر مجموع تقسيم نمائيد تا ميزان درصد هر يك از معايب تعيين شود .

 10 - 8 - روش تعيين وزن حجمي :

 در يك مزور يا ظرف استوانه‏اي يك ليتري , دانه ذرت را به طور آزاد و در وسط ظرف ريخته تا به حجم مشخص شده برسد . سپس با ترازوئي كه حساسيت آن يك صدم گرم است آن را وزن كنيد . اين عمل را 5 بار تكرار كرده و ميانگين آن را تعيين كنيد . ميانگين بدست آمده را در عدد 100 ضرب نموده , عدد حاصل وزن يك هكتوليتر خواهد بود .

 

 

 

 

 

 

1-Species

2-Variety

3-Caroteniod

4-Xanthophyll

5-P . P . B = Part per billion


 

ISLAMIC REPUBLIC OF IRAN

 

Institute of Standards and Industrial Research of Iran

 

ISIRI NUMBER

 

1445

 

 

CORN SEEN FOR ANIMAL FEED (REV)

 

 

Second Revision

4 th Edition